Sorovako, tí ó wà ní erékùsù Sulawesi ti Indonesia, jẹ́ ọ̀kan lára ​​àwọn ibi ìwakùsà nickel tí ó tóbi jùlọ ní àgbáyé. Nickel jẹ́ apá tí a kò lè rí nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ohun èlò ojoojúmọ́: ó máa ń pòórá nínú irin alagbara, àwọn èròjà gbígbóná nínú àwọn ohun èlò ilé àti àwọn electrodes nínú àwọn bátìrì. Ó ṣẹ̀dá ní ohun tí ó lé ní mílíọ̀nù méjì ọdún sẹ́yìn nígbà tí àwọn òkè tí ó yí Sorovako ká bẹ̀rẹ̀ sí í farahàn ní àwọn ibi tí ó ń ṣiṣẹ́. Laterites – ilẹ̀ tí ó ní ọ̀pọ̀lọpọ̀ iron oxide àti nickel – ni a ṣẹ̀dá nítorí ìfọ́ òjò tí kò dáwọ́ dúró. Nígbà tí mo wakọ̀ scooter náà lọ sí orí òkè náà, ilẹ̀ náà yípadà lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ sí pupa pẹ̀lú àwọn ìlà ẹ̀jẹ̀-ọsàn. Mo lè rí ilé iṣẹ́ nickel fúnra rẹ̀, simini aláwọ̀ eléruku tí ó tóbi bí ìlú kan. Àwọn taya ọkọ̀ akẹ́rù kékeré tí ó tóbi bí ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ ni a kó jọ. Àwọn ọ̀nà tí a gé la àárín àwọn òkè pupa gíga àti àwọn àwọ̀n ńláńlá ń dènà ìyalẹ̀ ilẹ̀. Ilé-iṣẹ́ iwakusa Mercedes-Benz àwọn ọkọ̀ akérò onípele méjì gbé àwọn òṣìṣẹ́. Àwọn ọkọ̀ akẹ́rù ilé-iṣẹ́ náà gbé àsíá ilé-iṣẹ́ náà sókè nípasẹ̀ àwọn ọkọ̀ akérò àti àwọn ọkọ̀ ambulance tí kò sí ní ojú ọ̀nà. Ilẹ̀ náà ní òkè àti ihò, ilẹ̀ pupa tí ó tẹ́jú sì di trapezoid zigzag. Àwọn wáyà onígi, ẹnu ọ̀nà, iná ìrìnnà àti àwọn ọlọ́pàá ilé iṣẹ́ ló ń ṣọ́ ibi tí wọ́n ń ṣe àtìlẹ́yìn fún, èyí tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tóbi tó ìlú London.
PT Vale ló ń ṣiṣẹ́ ibi ìwakùsà náà, èyí tí ìjọba Indonesia àti Brazil ní apá kan, pẹ̀lú àwọn ilé iṣẹ́ tó wà ní orílẹ̀-èdè Kánádà, Japan àti àwọn ilé iṣẹ́ míìrán tó wà ní orílẹ̀-èdè mìíràn. Indonesia ni ilé iṣẹ́ tó ń ṣe nickel tó tóbi jùlọ lágbàáyé, Vale sì ni ilé iṣẹ́ tó ń ṣe nickel tó tóbi jùlọ lẹ́yìn Norilsk Nickel, ilé iṣẹ́ Russia kan tó ń ṣe àgbékalẹ̀ àwọn ilé ìtajà Siberia. Ní oṣù kẹta, lẹ́yìn ìgbógun ti Russia sí Ukraine, iye owó nickel ní ìlọ́po méjì ní ọjọ́ kan, tí ìṣòwò lórí London Metal Exchange sì dá dúró fún ọ̀sẹ̀ kan. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ bí èyí mú kí àwọn ènìyàn bíi Elon Musk máa ṣe kàyéfì nípa ibi tí nickel wọn ti wá. Ní oṣù karùn-ún, ó pàdé Ààrẹ Indonesia Joko Widodo láti jíròrò “àjọṣepọ̀” tó ṣeé ṣe. Ó nífẹ̀ẹ́ sí i nítorí pé àwọn ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ iná mànàmáná tó gùn nílò nickel. Bátírì Tesla kan ní nǹkan bí 40 kìlógíráàmù. Láìsí àní-àní, ìjọba Indonesia ní ìfẹ́ gidigidi sí gbígbé àwọn ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ iná mànàmáná àti pé wọ́n ń gbèrò láti mú kí àwọn ilé iṣẹ́ wakùsà fẹ̀ sí i. Ní àkókò yìí, Vale ní èrò láti kọ́ àwọn ilé iṣẹ́ èéfín tuntun méjì ní Sorovaco kí ó sì mú ọ̀kan nínú wọn sunwọ̀n sí i.
Iwakusa nickel ni Indonesia jẹ́ ìdàgbàsókè tuntun kan. Ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún ogún, ìjọba àkóso ti Dutch East Indies bẹ̀rẹ̀ sí ní ìfẹ́ sí “àwọn ohun ìní agbègbè” rẹ̀, àwọn erékùsù mìíràn yàtọ̀ sí Java àti Madura, tí ó jẹ́ apá pàtàkì nínú erékùsù náà. Ní ọdún 1915, onímọ̀-ẹ̀rọ iwakusa Dutch, Eduard Abendanon, ròyìn pé òun ti rí ibi ìdókòwò nickel ní Sorovako. Ní ogún ọdún lẹ́yìn náà, HR “Flat” Elves, onímọ̀-ẹ̀rọ ilẹ̀ pẹ̀lú ilé-iṣẹ́ Canada Inco, dé ó sì gbẹ́ ihò ìdánwò kan. Ní Ontario, Inco lo nickel láti ṣe owó àti àwọn ẹ̀yà fún ohun ìjà, bọ́m̀bù, ọkọ̀ ojú omi àti ilé iṣẹ́. Ìgbìyànjú àwọn Elves láti fẹ̀ sí Sulawesi ni ìdènà nípasẹ̀ ìgbógun ti àwọn ará Japan ní Indonesia ní ọdún 1942. Títí di ìgbà tí Inco padà dé ní ọdún 1960, nickel kò ní ipa kankan lórí rẹ̀.
Nípa gbígbà àdéhùn Sorovaco ní ọdún 1968, Inco nírètí láti jèrè nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ iṣẹ́ olowo poku àti àdéhùn ìkójáde ọjà tí ó wúlò. Ètò náà ni láti kọ́ ilé ìyọ́, ìdè omi láti bọ́ ọ, àti ibi ìwakùsà, àti láti mú àwọn òṣìṣẹ́ ará Kánádà wá láti ṣàkóso gbogbo rẹ̀. Inco fẹ́ ibi ààbò fún àwọn olùṣàkóso wọn, agbègbè Àríwá Amẹ́ríkà tí ó ní ààbò tó dára ní igbó Indonesia. Láti kọ́ ọ, wọ́n gba àwọn ọmọ ẹgbẹ́ ẹgbẹ́ ẹ̀mí Indonesian Subud síṣẹ́. Aṣíwájú àti olùdásílẹ̀ rẹ̀ ni Muhammad Subuh, ẹni tí ó ṣiṣẹ́ gẹ́gẹ́ bí akọ̀wé ní ​​Java ní ọdún 1920. Ó sọ pé ní alẹ́ kan, nígbà tí òun ń rìn, ìmọ́lẹ̀ tí ó fọ́jú kan bọ́ sí orí òun. Èyí ń ṣẹlẹ̀ sí òun ní gbogbo òru fún ọ̀pọ̀ ọdún, àti, gẹ́gẹ́ bí ó ti sọ, ó ṣí “ìsopọ̀ láàárín agbára àtọ̀runwá tí ó kún gbogbo àgbáyé àti ọkàn ènìyàn.” Ní àwọn ọdún 1950, ó ti dé ọ̀dọ̀ John Bennett, olùwádìí epo oníná ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì àti ọmọlẹ́yìn George Gurdjieff onímọ̀ nípa ìtànṣán. Bennett pe Subuh si England ni ọdun 1957 o si pada si Jakarta pẹlu ẹgbẹ tuntun ti awọn ọmọ ile-iwe Yuroopu ati Australia.
Ní ọdún 1966, ẹgbẹ́ náà dá ilé-iṣẹ́ ìmọ̀-ẹ̀rọ tí kò ní ìmọ̀ sílẹ̀ tí a ń pè ní International Design Consultants sílẹ̀, èyí tí ó kọ́ àwọn ilé-ẹ̀kọ́ àti àwọn ilé ọ́fíìsì ní Jakarta (ó tún ṣe àgbékalẹ̀ ètò pàtàkì fún Darling Harbor ní Sydney). Ó dámọ̀ràn ìlú ìtújáde kan ní Sorovako, agbègbè kan tí ó yàtọ̀ sí àwọn ará Indonesia, tí ó jìnnà sí ìdàrúdàpọ̀ àwọn ibi ìwakùsà, ṣùgbọ́n wọ́n pèsè rẹ̀ ní kíkún. Ní ọdún 1975, wọ́n kọ́ agbègbè kan tí ó ní ilé ìtajà ńlá kan, pápá tẹ́nìsì àti ẹgbẹ́ gọ́ọ̀fù fún àwọn òṣìṣẹ́ àjèjì ní kìlómítà díẹ̀ sí Sorovako. Àwọn ọlọ́pàá àdáni ń ṣọ́ àyíká àti ẹnu ọ̀nà sí supermarket náà. Inco ń pèsè iná mànàmáná, omi, afẹ́fẹ́ afẹ́fẹ́, tẹlifóònù àti oúnjẹ tí wọ́n kó wọlé. Gẹ́gẹ́ bí Katherine May Robinson, onímọ̀ nípa ẹ̀dá ènìyàn kan tí ó ṣe iṣẹ́ pápá níbẹ̀ láàárín ọdún 1977 sí 1981, “àwọn obìnrin tí wọ́n wọ aṣọ kúkúrú Bermuda àti búrẹ́dì máa ń wakọ̀ lọ sí supermarket láti ra pizza tí ó ti dì, lẹ́yìn náà wọ́n á dúró fún oúnjẹ díẹ̀ kí wọ́n sì mu kọfí níta gbangba. Yàrá tí ó ní afẹ́fẹ́ afẹ́fẹ́ ní ọ̀nà ilé jẹ́ “àrékérekè òde òní” láti ilé ọ̀rẹ́ kan.
A ṣì ń ṣọ́ agbègbè náà, a sì ń ṣọ́ ọ. Àwọn olórí ìlú Indonesia tó wà ní ipò gíga ń gbé ibẹ̀ báyìí, nínú ilé kan tó ní ọgbà tó dára. Ṣùgbọ́n àwọn ibi gbogbogbòò ti kún fún èpò, símẹ́ǹtì tó ti ya, àti àwọn ibi ìṣeré tó ti di pàtákì. A ti pa àwọn ilé kan tì, igbó sì ti rọ́pò wọn. Wọ́n sọ fún mi pé àlàfo yìí jẹ́ àbájáde ríra tí Vale gbà Inco ní ọdún 2006 àti ìṣípò láti iṣẹ́ àkókò kíkún sí iṣẹ́ àdéhùn àti iṣẹ́ tó ń gbé kiri. Ìyàtọ̀ láàárín àwọn ìlú àti Sorovako ti di ti àwọn ènìyàn lásán báyìí: àwọn olùdarí ń gbé ní ìlú, àwọn òṣìṣẹ́ ń gbé ní ìlú náà.
Àṣẹ náà fúnra rẹ̀ kò ṣeé dé, pẹ̀lú nǹkan bí ẹgbẹ̀rún méjìlá kìlómítà onígun mẹ́rin ti àwọn òkè ńlá onígi tí a fi ọgbà yí ká. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹnu ọ̀nà ni a fi àwọn ènìyàn sí, a sì ń ṣọ́ àwọn ọ̀nà. Agbègbè tí a ti ń wakùsà náà – tó fẹ́rẹ̀ẹ́ tó àádọ́rin kìlómítà onígun mẹ́rin – ni a fi wáyà onígi sé. Ní alẹ́ ọjọ́ kan, mo ń gun kẹ̀kẹ́ mi sókè, mo sì dúró. Mi ò rí òkìtì èéfín tí ó fara pamọ́ sí ẹ̀yìn òkè náà, ṣùgbọ́n mo rí ìyókù òórùn náà, èyí tí ó ṣì sún mọ́ otútù lava, tí ń ṣàn láti orí òkè náà. Ìmọ́lẹ̀ aláwọ̀ osàn kan tàn, lẹ́yìn náà ìkùukùu kan yọ nínú òkùnkùn, ó sì ń tàn káàkiri títí tí afẹ́fẹ́ fi fẹ́ ẹ lọ. Ní ìṣẹ́jú díẹ̀, ìbúgbàù tuntun tí ènìyàn ṣe ń tàn yòò sí ojú ọ̀run.
Ọ̀nà kan ṣoṣo tí àwọn tí kì í ṣe òṣìṣẹ́ lè fi yọ́ wọ inú ibi ìwakùsà ni láti gba inú Adágún Matano kọjá, nítorí náà mo wọ ọkọ̀ ojú omi. Lẹ́yìn náà, Amos, ẹni tí ó ń gbé ní etíkun, darí mi gba inú oko ata títí a fi dé ìsàlẹ̀ ibi tí ó jẹ́ òkè ńlá tẹ́lẹ̀ tí ó sì ti di ìkòkò òfo báyìí, tí kò sí níbẹ̀. Nígbà míì, o lè rìnrìn àjò lọ sí ibi tí mo ti wá, bóyá ibẹ̀ ni apá kan nínú nickel ti wá láti inú àwọn ohun tí ó ṣe àfikún sí ìrìn àjò mi: ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́, ọkọ̀ òfurufú, ọkọ̀ ayọ́kẹ́lẹ́ kékeré, kọ̀ǹpútà alágbèéká, fóònù.
Editor London Review of Books, 28 Little Russell Street London, WC1A 2HNletters@lrb.co.uk Please provide name, address and telephone number.
The Editor London Review of Books 28 Little Russell Street London, WC1A 2HN Letters@lrb.co.uk Please provide name, address and phone number
Ka ibikibi pẹlu ohun elo London Review of Books, ti o wa bayi fun igbasilẹ lori App Store fun awọn ẹrọ Apple, Google Play fun awọn ẹrọ Android ati Amazon fun Kindle Fire.
Àwọn kókó pàtàkì láti inú àtẹ̀jáde tuntun, àwọn àkójọ ìwé àti ìwé ìròyìn wa, pẹ̀lú àwọn ìròyìn, àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ àti àwọn ìpolówó pàtàkì.
Oju opo wẹẹbu yii nilo lilo Javascript lati pese iriri ti o dara julọ. Yi awọn eto aṣawakiri rẹ pada lati jẹ ki akoonu Javascript ṣiṣẹ.